نوشته‌ها

,

گوسفند کبوده پیشکشی در تخت جمشید

سیری در تخت جمشید،شکوه و عظمت معماری هخامنشی در زمان داریوش چنان هوش از سر می پراند که زوایای دیگر این کاخ همیشه جاویدان را نخواهیم دید. کاخ تچر و پیشکش آوران. در بین این پیشکشی های باستانی رد “خانواده گوسفند ایرانی” بسیار آشکار است بره ها در آغوش مردان پارسی و مادی جا خوش نموده و بدنبال قوچ و میش پیشکشی قرار گرفته اند.
چه رسم باستانی بسیار زیبای که هنوزم در دیار کمین و پاسارگاد پیشکشی نوعروسان و مردان سفر کرده قوچ و میش می باشد. یا در زمان زایش فرزندی بویژه نوه، پدر بزرگ به نوزاد تازه بدنیا آمده پیشکشی قوچ و میش می دهد.
این رسم کهن و باستانی زمانی زیباتر می گردد که پیشکشی میش و قوچ از نوع کبوده شیرازی باشد.
از مشهورترین گوسفندان پوستی (تزئینی) در جهان است نژادی است پوستی- گوشتی از دسته گوسفندان با پشم ریز وچند منظوره
گوسفند ) كبوده شیراز) به خاطر ارزش پوستی خود مشهور شده‌اند. این نژاد فقط در استان فارس آن هم در گوشه كوچكی از آن پرورش داده می‌شود شهرهای پاسارگاد،داراب، استهبان،نی ریز ،فسا و قسمتهایی از مرودشت و آباده زیستگاه اصلی این نژاد است.این نژاد معمولا توسط ساکنان بومی و عشایر اسکان یافته بصورت دامداری صنعتی و نیمه صنعتی و یا به روش روستایی و توسط عشایر کوچ رو معروف به ایل خمسه نگهداری می شود.

مشخصه این نژاد دارا بودن بره هایی با پوست زیبا و گلهای با فرم و پیچشهای خاص و منحصر بفرد است.( از جمله گلهای فنری و حلقه ای). نژاد کبوده شیراز در سه رنگ قهوه ای(بور) ، سیاه(ملحه) و کبود(سوز) دیده می شود. رنگ قهوه ای از بدو تولد تا پایان عمر دچار تغییر رنگ نمی شود ولی گوسفندان با رنگ سیاه و خاکستری با افزایش سن دچارتغییراتی می شوند ..
خاستگاه گوسفند ایرانی
این حیوان، از ۴۰۰۰ سال پیش به اینسو شناسایی گردیده‌ مورد استفاده بشر قرار دارد. نام گوسفند قره گل، یا قره قل از نام رودخانه ای در شهر قره قل ولایت سرخان دریا در ازبکستان قراردارد گرفته شده است. در زبان ازبیکی،”قره “به معنی سیاه و”قل” نهر را می‌گویند. در داخل این شهر، نهر بزرگ مملو از گل ولای سیاه درجریان است. به همین لحاظ این شهر را به نام قره قل یا سیاه جوی می‌نامند.

پیشه های پدری

پیشه در بومگردی

کسب و کار آدم‌های هر روزگار، اثر مستقیم روی رفتار و فرهنگشان دارد.
راهی كه هر آدمی برای گذران زندگی‌اش برمی‌گزیند، نگاه او را به زندگی از دیگران متمایز می‌كند و به او زبان و نگاه ویژه‌ای می‌بخشد. سهم زیادی از عمر هر آدمی در كار می‌گذرد و از وقتی شهرها به وجود آمدند، مردم خیلی زود یاد گرفتند كه غیر دامداری و كشاورزی و کارهای تولیدی با ارائه خدمات و فروش كالا هم می‌توان درآمد داشت و از همان روزگار، مردمان تلاشگری بودند كه در كارگاه‌های ابتدایی و ساده و پشت دخل مغازه‌هایشان، بخشی از نیاز همنوعانشان را تأمین می‌كردند و شغلشان گاهی به چند هنر نیز آراسته بود.
حالا خیلی از آن شغل‌ها فراموش شده‌اند. گذر روزگار و پیشرفت زندگی بشر، دیگر جایی برای بسیاری از آنها نگذاشته است. بخشی از آنها به خاطر توسعه صنعت و علم از بین رفته‌اند، برای بخشی دیگر هم فرصت و حالی نمانده است. با این حال هنوز در گوشه و كنار محله‌های قدیمی‌تر، كسانی هستند كه به همان شیوه‌های قدیمی كار می‌كنند و خدماتی به مردم می‌دهند كه دیگر كمتر می‌توان نشانه‌ای از آن در شهرها پیدا كرد.
در دنیایی كه دائماً در حال تغییر است و با شیبی تند مدرنیته را پشت سر می گذارد.عده ای ترمز مدرنیته زندگی خود را کشیده در دنیای گردشگری خدمات بومی را ارائه می دهند.این خدمات که در قالب بومگردی مطرح می گردد بیشتر رویکرد خدمات اقامتی به خود گرفته که در فضای بومی اتفاق می افتد.
حال اگر پهنه این خدمات را به پیشه های پدری بگستریم .و در کنار خانه های پدری به کسب و کار های پدری نیز بپردازیم باز زنده سازی این پیشه ها از نابودی آنها جلوگیری و جذابیت بومگردی را دو چندان می نماییم.
بازتاب این طرز فكرها در زندگی روزمره، میراث فرهنگی هر منطقه را تشكیل می‌دهد و هویتی را به وجود می‌آورد كه مردم آن دیار تصویر خود را در آن پیدا می‌كنند و این هویت به نوبه خود ضامن حفظ این میراث می‌شود. ما این هویت را در كشورهای در حال توسعه “سنت” می‌نامیم كه در محدوده آن ساختار و كاركرد جامعه باز تولید می‌شود و تداوم می‌یابد.
سنتی كه از طریق انتقال دانسته‌ها، عقاید مذهبی و اسطوره‌ها، از قرنی به قرن بعد منتقل می‌شود، از نسلی به نسل دیگر از طریق نوشته‌ها یا گفته‌ها و امثال و حكم و نیز از طریق آنچه عرف می‌نامیم. شغل‌ها هم بخشی از این” سنت‌ها “هستند.که از یک نسل به نسل دیگر انتقال می یابند.
با تاکید و پافشاری بر پیشه پدری هم امکان کار آفرینی و هم کسب درآمد بیشتر به پشتوانه بومگردی بوجود می آید.
مشاغلی همچون چلنگری،پیله وری،کافه چی،گیوه دوزی،سبد بافی،باغداری،مرغ داری،دامداری، پنبه زنی،مسگری،حمومی،دلاکی،چاربداری،و … می توانند ضمن جذابیت برای گردشگر نیازهای افراد یک جامعه محلی را نیز بر آورده سازد.
ادامه دارد.


آقامیر
کارشناس مدیریت در گردشگری
سرا دار کلبه آقامیر در پاسارگاد
 

زندگی با چادر نشینان در تور های گردشگری عشایر

پارسیان از جمله اقوام ایرانی بودند که کوچ روی را  در سرزمین پارس بنیان گذاشتند . آنان از ده قبیله تشکیل شده که مهمترین قبیله این قوم “پاسارگادیان” و هخامنشیان هم طایفه ای از پاسارگادیان به شمار می آمدند. ایل باصری از بقایای نژاد پارسی (ماد و پارس) ساکن جنوب ایران و معروف به پارسی ها  که مرور زمان آن را به پاساری و باصری تبدیل نموده است. از عشایر کوچ رو باستانی ایران می باشد ییلاق این ایل عبارت است از سرحد چهار دانگه تا مجاورت پایتخت پارسها یعنی پاسارگاد . ایل راه آن ها از طریق راه ارتباطی پاسارگاد به تخت جمشید تنگ بلاغی و کمین است و قشلاق ایل بهترین مراتع در دشت های پر نعمت لارستان مانند دشت هرم از سحرگاه تا بنارویه و دشت گور و دشت موش می باشد.

«سبک است خواب در برهوت چادرنشينان»

كوچ نشيني كهن ترين شيوه زيست بشر است كه پا برجا بودن آن تا عصر حاضر از بزرگترين جاذبه هاي اين شيوه معيشت است و همين شيوه خاص زندگي سبب شده است كه زندگي ايلات و عشاير براي حاضران در عصر تكنولوژي و كامپيوتر ديدني و بكر به نظر برسد و توجه بسيار ي از مردم خسته از زندگي ماشيني را جلب كند.nomad-tourism (12)

در دامنه كوههاي سرسبز و دشت هاي پهناور کمین در پاسارگاد  كوچ نشينان عشاير باصری و کرد شولی  ,طبيعت را زندگي مي كنند. تنگ بلاغی ، دشت سوباتان ، گردنه خرسی و گستره پهناور سرپنیران به همراه تصویری هفت رنگ از سیه چادرهایی  که مردانی در آن اتراق کرده و زنانی زیبا با دامنهای پرچین و رنگارنگ که در اطراف آنها مشغول به كار و فعاليت هستند, دل هر  بیننده را به مهمانی رنگها می برد .طبیعت سرسبز، گوسفندان ایل ، بزغاله های زیبای نورسیده ،واق واق سگهای اصیل در کنار عربده های خسته خرهای پالان بسته  ونفیر شیحه اسب های سرکش   به همراهی صدای خلخال پاهای زنان عشایر سمفونی کوچ ایل را می نوازند.

کلبه آقامیر اقامتگاه برتر کشور در سال ۱۳۹۵

391414_557

به بهانه سپاس از بزرگانی که در موفقیت های کلبه آقامیر نقش داشتند.
“امروزه بدست آوردن موفقیت در تمامی زمینه ها بویژه ساختاوری گردشگری پیامد سالها تکاپو و خرد ورزی گروهیست ”
بنابراین سربلندی بدست آوردن فرنام برتر “اقامتگاه بوم گردی کشور”به کلبه آقامیر به پاس تلاش های نزدیک به یک دهه از خردورزان و بزرگان خوشه سار همچون مازیار آل داودد، عمو اکبر رضوانیان،کیارش اقتصادی ،سید هاشم طباطبائی ، ماه منیر تقدیسی ، کامران انوری ،توماج مقدس زاده ،سعید ابراهیمی ، مسعود بور بور،ترگل انوری نژاد ، آرش نور آقایی ، رضا خلیلی، افسانه احسانی ،اشکان بروج ، مریم سلیمان پور ، پورنگ پور حسینی وسایر بزرگان می باشد.
با سپاس از دارندگان رسانه به نمایندگی از سوی آنان بانو حسنلو وسجاد زارع سرپرستان دولتی به نمایندگی از آنان دکتر محمد علی فیاضی ، مهندس محسنی نژاد بویژه شیر زن اکوتوریسم پارس مهندس بانو شجاعی که تلاش شبانه روزی آنها منتهی به شکل گیری اقامتگاههای بوم گردی ایران و فارس شد.که در بین دهها فرنام گردشگری ،اقامتگاههای بوم گردی را برای ارج گذاری و سپاس گزینش نمودند.
با سپاس ازمسعود خان نعمت الهی به نمایندگی از کیاست آژانسهای گردشگری ایران پشتوانه کمپین خرس قهوه ای و پلنگ ایرانی که همیاری و پشتوانی آنها با هست بودن کاستی های فراوان مایه برافراشتگی پرچم بوم گردی کلبه آقامیر می باشد.
با سپاس از بانو الهه ابراهیم پور یار دیرینه به نمایندگی از راهنمایان اندیشه ورزی که بدون هیچ چشم داشتی پشتوانه همیشگی این دیوان بوده و هستند.
و سپاس از پدرام ناصری به نمایندگی از مهمانان ایرانی که سالهاست با باشندگی پیوسته خود به بهانه های گوناگون پشتوانه تکاپوهای انجام گرفته می باشند.
با سپاس از کاترین به نمایندگی از مهمانان خارجی که سالانه چندین بار مهمان کلبه آقامیر می باشند.و سهم بسزایی در ادامه تلاشها دارند.
وسپاس از مهندس قریشی به نمایندگی از کار آفرینان فهیم کشوری که سهم شایسته ای در آفرینش و هم افزایی در آمد دارند.
با سپاس از دوستان همراهی که نزدیک به یک دهه با باشندگی در کنار کلبه آقامیر سربلندی هایی را در سطح ملی و جهانی کار آزمایی نمودند. مهندس اسماعیل محمدی یار دیرینه کلبه ، خاله گلی ، خاله سمن گل، گل آفرین ، سمیه کرمی ،ناصر و بهناز شیروانی ، سید هادی ، عنایت مختاری و همچنین افرادی که شمارگانی برای چند ماه و شماره ای برای چند سال هم سو با کلبه بودند و با هر انگیزه ای آهنگ جدای ساز کردند. که سربلندی آنها را آرزومندیم.همچون حامد زارع و مهندس مصطفی محمدی و سپاس از مجتبی حسینی یار قدیمی و پرتلاشی که بودنش در روزهای سخت گذشته انرژیمان را دوچندان می نمود که این روزها پیشی گرفتن را به دوستی و همدلی برتری داده است برایش سربلندی و باشندگی را آرزومندم.
و سپاس از عسکر دهقان و احمد دهقان آزاد به نمایندگی از مردم فهیم شهرستان پاسارگاد و کهن دیار کمین.و همچنین سپاس از ابوذر عفیفی پور به نمایندگی از دوستان دارو ندارم.
و سپاس از پدر و مادر پیر و خانواده گرانقدرمان که سالهاست با تکاپوهی فرهنگی ما سختی ها و بالندگی های زیادی را آزمودند.
و یادی می کنیم از مردانی از جنس بلور که نبودشان آزرده خاطرمان می کند . شادروان نصرت اله سلیمان پور و علی عرفانیان که نزدیک به یک دهه برای بالندگی و سربلندیمان تلاش نمودند.
و در پایان سپاس از ایستادگی و تکاپوهای مریم و آریامهر که هست بودنم را فراهم نمودند و “مهربانوی” گوگول مگولی که بزودی بودنش را جشن می گیریم.
آقامیر مهرماه ۱۳۹۵

172002_677

172009_916

1395070519314845987644910

57357195 (1) لب

خانم دکتر زهرا سادات احمد زاده مشاور رئیس سازمان میراث فرهنگی در امور زنان و خانواده مهمان کلبه آقامیر

6

خانم دکتر زهرا سادات احمد زاده مشاور رئیس سازمان میراث فرهنگی در امور زنان و خانواده مهمان کلبه آقامیر
گردشگری صنعتی است که نزدیک به ۸۰% از ظرفیت شغلی آن به جامعه زنان اختصاص دارد . اکثر مدیران آژانسهای گردشگری موفق و پرسنل آن و بسیاری از راهنمایان تور را زنان مسلط به چند زبان زنده دنیا مدیریت می کنند . در بخش خدمات خوراکی ، اقامتی و صنایع دستی بانوان نقش تعیین کننده دارند. گردشگری بومی که حول محور فرهنگ و خانواده چندیست در ایران رونق یافته با اتکاء بر محوریت زن و خانواده فعالیت دارد و اقامتگاههای بوم گردی موفق را بیشتر خانواده مدیریت می کنند.
با توجه به جایگاه محوری زنان در فرهنگ ایرانی و حضور فعال و پررنگ آنان در عرصه‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی با بهره‌گیری از همه ظرفیت‌های موجود گردشگری و صنایع دستی شهرستان پاسارگاد با تاکید برهم‌فکری و مشارکت فعال این قشر پویا و تاثیرگذار در راستای ایجاد اشتغال و حفظ محیط زیست ،بانوان نقش تعیین کننده ای دارند.

1
خانم دکتر احمد زاده ضمن پذیرایی با انواع خوراک های تاریخی ، عشایری ،بومی همچون آش الوک، حلوای سین ،دمپخت سیرموکی ،دوپیازه آلو ،کشک بادمجان و قنبر پلو بر گردشگری خوراک و تنوع خوراکی این منطقه تاریخ ساز تاکید و آشنا گردید.
ایشان با بازدید از بنکوه عشایری کرخوس واقع در زیستگاه خرس قهوه ای از فعالیت های محیط زیستی این مجموعه تشکر نمود. و اجرای گردشگری خاص را تنها راه برون رفت گردشگری دانست.
در پایان خانم دکتر تعدادی از دست بافت های تولید شده توسط بانوان شهرستان را جهت ارائه به معاون رئیس جمهور سرکار خانم مولا وردی و حمایت از فعالیت بانوان با خود به تهران برد.تا فرصتی دیدار نمایندگان بانوان پاسارگاد با معاون رئیس جمهور محترم در بخش زنان فراهم گردد.

2

3

4

دهکده کیهانی

دهکده کیهانی مدیرکل دفتر همکاری و توافق های ملی گردشگری را به پاسارگاد کشاند

3
روز یک شنبه ۲۴/۰۵/۱۳۹۵ خورشیدی دکتر محمد علی فیاضی مدیرکل دفتر همکاری و توافق های ملی گردشگری و کمیته ملی طبیعت گردی که مدیریت ۱۰ ساله ایشان موجب رونق اقامتگاههای بوم گردی کل کشور شده است . هدف از تاسیس اقامتگاههای بوم گردی را ضمن ایجاد اشتغال جوامع محلی احیاء ارزشهای بومی همراه با حفظ محیط زیست می داند.

2
ایجاد دهکده کیهانی و گردشگری خوراک مبتنی بر پیشینه کهن منطقه کمین و شهرستان پاسارگاد موجب گردید ایشان به اتفاق مهندس محسنی نژاد معاون گردشگری میراث فارس مهمان کلبه آقامیر باشند.
یکی از جاذبه های گردشگری شهرستان پاسارگاد گردشگری کیهانی می باشد که سالهاست به عنوان برند گردشگری توسط این مجموعه به مخاطبان داخلی و خارجی معرفی گردیده است و سال ۹۰ کلبه آقامیر به عنوان ایده پرداز این نوع گردشگری در ایران شناخته و از سازمان جهانی گردشگری UNWTO لوح سپاس دریافت نمود.
استفاده بی رویه از طبیعت شهرستان توسط گروههای نجومی استانی و کشوری در سالهای نه چندان دور و تخریب آن بویژه جنگلهای منطقه کمین واقع در جاده سعادتشهر و ارسنجان و اجرای گشت های رصدی درتنگ خرسی و منطقه شکار ممنوع کوه خرسی موجب گردید . امیر میری ایده پرداز و خلاق گردشگری برای ساماندهی هرچه بیشتر این تور ها و نیز ایجاد برندی با توجه به فعالیت های سالهای دور گروه نجوم شهرستان بویژه استاد اصغر کبیری در زمینه ترویج و آموزش علم نجوم دهکده کیهانی تاسیس گردد.
ایده دهکده کیهانی که مقدمات آن فراهم گردیده به عنوان طرح جامع گردشگری شهرستان شناخته می شود و تاکنون نشست های مختلفی در سطح استان و شهرستان با حضور ایده پرداز آن تشکیل و سرمایه گذار آن نیز مشخص گردیده است .با انتخاب یکی از روستاهای شهرستان بزودی ایجاد این دهکده آغاز می گردد. روستاهای دهنو ، وکیل آباد ، روستای علی رسیده و یکی از روستاهای سرپنیران قابلیت ایجاد این دهکده را دارند.

4

5

6

7

,

فطریه ای که آبشخور خرسی شد

نام تور :هم نشینی با خرس و پلنگ Untitled-1

نوع تور :گردشگری محیط زیست

درجه سختی :دشوار

مدت زمان تور :۲۴ ساعت

ساعت ورود :۱۷ پسین

ساعت خروج : ۱۷ پسین فردا

 محل تور: کلبه آقامیر

خدمات تور:  شام-ناشتایی –ناهار –میان روزی  -استقرار در طبیعت

شرح تور : آقای ثنا گو از راهنمایان آلمانی زبان که به ۵ زبان زنده دنیا صحبت می نماید . چند سالیست با هدف توسعه پایدار تور های گردشگری برگزار می نماید . ایشان که از جمله راهنما های است که در آلمان زندگی کرده  مفهوم توسعه پایدار را در رفتار و کردار خود جاری ساخته است . قبل از پایان ماه رمضان فطریه خانوادگی خود را با هدف کمک به کمپین خرسی به حساب صندوق پایدار کلبه آقامیر واریز نمود .  با خرید مصالح مورد نیاز مقدمات ساخت آبشخور در تنگ سیاه فراهم گردید .

آزانس مارکوپلو که از حامیان کمپین خرسی می باشد .خانواده اشتاین برگر سوئیسی را جهت اقامت در کلبه آقامیر وارد ایران نمود. این تور را که علی جنوبی سرپرستی می نمود پس از استقرار در بنکوه گردشگری عشایر ایل باصری واقع در تنگ سیاه نزد خانواده ناصر شیروانی استقرار یافته و با هدف آبرسانی به حیات وحش به اتفاق خانواده ایشان  آبشخورها را افتتاح نمودند.

جاذبه تور :بازدید از حیات وحش –استقرار در طبیعت و شب مانی ،عکاسی از گونه های حیات وحش با هدف توسعه پایدار و حفظ گونه های مختلف حیات وحش با شعار “کمک کن زندگی کنم “

راهنما :حرفه ای

راننده:وسیله شخصی

1

2

3

4

5

6

7

چری چری های نیم روزی

نام تور :چَرچَری

نوع تور :گردشگری خوراکIMG_0007

درجه سختی :ساده

مدت زمان تور :۳ ساعت

ساعت ورود :۱۲ ظهر

ساعت خروج : ۱۵ پسین

 محل تور: کلبه آقامیر

خدمات تور:  ناهار

شرح تور :تور های نیم روزی کلبه آقامیر پس از هماهنگی با آژانس گردشگری و سفارش  تور   پیش خوراک بومی که معمولا یک نوع آش محلی می باشد  با در نظر گرفتن مزاج هر فصل و طبع مهمانان و علاقمندی آنها  تهیه می گردد . سپس بنا به تعداد شرکت کنندگان تور  خوراک تاریخی و یک خوراک بومی تهیه شده  دوپیازه آلو و کشک بادمجان نیز به عنوان سرآغاز خوراک سرو می گردد. خاله گلی سرآشپز کلبه آقامیر به اتفاق همکاران خود مسئولیت پذیرایی از تور را بر عهده دارد .

معمولا راهنمایان علاقمند به گردشگری بومی که با هدف توسعه پایدار فعالیت می نمایند توضیحاتی در مورد کمپین خرسی و انواع خوراک ها می دهند و در پایان پس از اجرای موسیقی و معرفی دست بافت های سمن گل تور اتمام می پذیرد. و دمنوش کلبه سرو می گردد. آقای دوستی و مهر بانو طالبی از راهنمایان پر کار استان فارس می باشند

جاذبه تور :تجربه خوراک های تاریخی –بومی –عشایری و ایرانی بصورت ارگانیک و محلی

راهنما : آقای دوستی و خانم طالبی

IMG_0006

IMG_0008

IMG_0009

عکاسی از شاه روباه در پاسارگاد

نام تور :هم نشینی با خرس و پلنگ

نوع تور :گردشگری محیط زیست3

درجه سختی :دشوار

مدت زمان تور :۲۴ ساعت

ساعت ورود :۱۷ پسین

ساعت خروج : ۱۷ پسین فردا

 محل تور: کلبه آقامیر

خدمات تور:  شام-ناشتایی –ناهار –میان روزی  -استقرار در طبیعت

شرح تور :پس از برنامه ریزی تور تعدادی دبه ۲۰ لیتری آب تهیه نموده تجهیزات کمپ طبیعت گردی و دوربین های ویژه عکاسی از حیات وحش در ماشین قرار می گیرد اعضای تور که معمولا بین سه الی ۵ نفر می باشند با حضور در زیستگاه خرس قهوه ای یکی از آبشخور ها که احتمال حضور گونه ای از حیات وحش را  دارد انتخاب می گردد. آبشخور را تمیز نموده و دبه های آب را در آن جاری می نمایند. سپس دوربین را تنظیم نموده بر درخت ، سنگ یا سه پایه قرار می دهند.

سپس محل آبشخور را ترک نموده و در حوالی آن کمپ طبیعت گردی برپا می شود . پس از سرو شام در سپیده دم دوربین چک می گردد در صورت عکاسی از گونه ای خاص تصاویر پس از تدوین خدمت شرکت کنندگان ارسال می گردد .

جاذبه تور :بازدید از حیات وحش –استقرار در طبیعت و شب مانی ،عکاسی از گونه های حیات وحش با هدف توسعه پایدار و حفظ گونه های مختلف حیات وحش با شعار “کمک کن زندگی کنم “

راهنما :حرفه ای

راننده:وسیله شخصی

2

Untitled-1

4

جشن سوری در کهن دیار کمین و پاسارگاد

مقاله ۱۹/۱۲/۱۳۹۰

خدای بزرگ است ، اهورا مزدا که آسمان را آفرید، که این زمین را آفرید، که مردم را آفرید، که شادی را از برای مردم آفرید

تاریخچه چهارشنبه سوری

اغلب جشنهای ایرانیان آریایی چه آنهایی که امروز برگزار می‌شوند و چه آنهایی که فراموش شده‌اند ریشه در آئین کهن میترائی دارد، عمر هر کدام از آنها برابر با عمر ملت اهورایی ایران و آریاییها می باشد،  شادی کردن، تکلیفِ دلپذیرِ ایرانیان می باشد . در کتیبه‌های هخامنشی هم شادی و جشن ودیعه‌ای الهی «اهورایی» خوانده شده است. پیوند ایرانیان با خداوند  نه پرپایه جهل و ترس از آن بلکه بر اساس مهر و دوستی استوار بوده و مردم در مقابل نعمات و سلامتی عطا شده به آنان به جشن (یَزَشْنْ = نیایش شادمانه) می‌پرداختند و آنان با خشنودی و شادی  و  پایکوبی و هلهله(هَئومَه haoma)  (نه غم و سوگ‌ و گریه و زاری که از صفات و علامات اهریمنی می‌باشد) و در عرصه روشنایی و آگاهی به نیایش و ستایش  می‌پرداختند.

به اعتقاد ایرانیان هرگاه آتش افروخته شود، بیماری ، فقر، بدبختی، ناکامی  و بدی محوّ و ناپدید می‌گردد چرا که از آثار وجودی ظلمت و اهریمن هستند.  البته این جشن و سرور و شادی کاملاً جنبه دینی، اجتماعی و فلسفی بخود گرفته است و هدف از آن ارتقای روح و روان و همچنین شادی تن و جسم برای تلاش‌، کوشش و سازندگی بیشتر بوده است. ایرانیان مردمانی جشن باره بوده‌اند چنانکه می‌توانیم آثار آن را در کتیبه‌های داریوش مشاهده نمود، ؛ مانند: «خدای بزرگ است ، اهورا مزدا که آسمان را آفرید، که این زمین را آفرید، که مردم را آفرید، که شادی را از برای مردم آفرید » ».

چهارشنبه‌سوری نام جشنی است که تغییر یافته مراسم باستانی پنج روز آخر سال به نام پنجه دزدیده یا اندرگاه است. در گاه‌شماری زرتشتی یک سال شامل ۳۶۵ روز یا ۱۲ ماه است که هر کدام دقیقاً ۳۰ روز بوده و ۵ روز انتهایی سال جدا از ماه‌ها به‌حساب می‌آمده و «پنجه» نامیده‌می‌شود که البته در هر ۴ سال یک بار ۶ روز می‌شود. در این گاه‌شمار روزی به عنوان چهارشنبه و به طورکلی ۷ روز هفته وجود ندارد بلکه ۳۰ روز ماه و ۵ روز انتهای سال هرکدام با نام خاصی نام‌گذاری می‌شود. ایرانیان  این ۵ روز آخر سال را با روشن کردن آتش جشن می‌گرفتند و بر این اعتقاد بودند که در این ۵ روز ارواح درگذشتگان به زمین سفر می‌کنند و با همراه خانواده‌هایشان و برای آنها برکت، دوستی و پاکی در سال آینده طلب خواهندکرد ولی بعد از حمله اعراب  به دلیل مخالفت‌های آن روزگار در برپایی این مراسم ایرانیان روز چهارشنبه را که نزد اعراب نحس بوده را انتخاب کردند و آتش افروزی در این روز را با نحسی آن روز توجیه کردند.

مراسم سنتی مربوط به این جشن ملی، از دیرباز در فرهنگ سنتی مردمان ایران زنده نگاه داشته شده‌است.

در این شب آتش بزرگی تا صبح زود و برآمدن خورشید روشن نگه داشته می‌شود که این آتش معمولا در بعد از ظهر زمانی که مردم آتش روشن می‌کنند و از آن می‌پرند آغاز می‌شود و در زمان پریدن می‌خوانند: «زردی من از تو، سرخی تو از من» در واقع این جمله نشانگر یک تطهیر و پاک‌سازی مذهبی است که واژه «سوری» به معنی «سرخ» به آن اشاره دارد. به بیان دیگر شما خواهان آن هستید که آتش تمام رنگ پریدیگی و زردی، بیماری و مشکلات شما را بگیرد و بجای آن سرخی و گرمی و نیرو به شما بدهد. چهارشنبه‌سوری جشنی نیست که وابسته به دین افراد باشد و در میان پارسیان یهودی و مسلمان‏، ارمنی‏ها، ترک‏ها، کردها و زرتشتی‏ها رواج دارد. در حقیقت این جشن و نقش بارز آتش در آن به علت احترام گذاشتن به دین زرتشتی است.

البته مراسمی که امروزه برپا می‌شود به طوری کلی متفاوت با آن روزگار است چون از نظر زرتشتیان آتش نماد مقدسی است و پریدن از روی آن به نوعی بی‌احترامی به آن نماد تلقی می‌شود.جشن آتش در واقع پیش درآمد جشن نوروز است که نوید دهنده رسیدن بهار و تازه شدن طبیعت است.

برخی آیین‌های سوری

سال نو – کوزه نو-ایرانیان در شب چهارشنبه سوری کوزه‌های سفالی کهنه را بالای بام خانه برده، به‌زیر افکنده و آن‌ها را می‌شکستند و کوزهٔ نویی را جایگزین می‌ساختند. و بر این باورند که در طول سال بلاها و قضاهای بد در کوزه متراکم می‌گردد که با شکستن کوزه، آن بلاها دور خواهد شد.

آجیل مشگل‌گشای، چهارشنبه سوری

در گذشته پس ار پایان آتش‌افروزی، اهل خانه و خویشاوندان گرد هم می‌آمدند و آخرین دانه‌های نباتی مانند: تخم هندوانه، تخم کدو، پسته، فندق، بادام، نخود، تخم خربزه، گندم و شاهدانه را که از ذخیره زمستان باقی مانده بود، روی آتش  بو داده و با نمک تبرک می‌کردند و می‌خوردند. امروزه اصطلاح نمک‌گیرشدن و نان و نمک کسی را خوردن و در حق وی خیانت نورزیدن، از همین باور سرچشمه گرفته‌است.
یكی از مراسم قابل توجه در شب چهارشنبه سوری، فراهم آوردن آجیل مشكل گشاست. این آجیل كه به آجیل گهنبار هم معروف است شامل هفت مغزینه یا میوه خشك است: پسته، بادام، سنجد، كشمش، گردو، انجیر و خرما كه گاهی در لابه‌لای این آجیل تكه‌های كوچك نبات و نارگیل هم دیده می‌شود.

فال گوشی فال‌گوشی و گره‌گشایی یکی از رسم‌های چهارشنبه‌سوری است که در آن دختران جوان نیت می‌کنند، پشت دیواری می‌ایستند و به سخن رهگذران گوش فرامی‌دهند و سپس با تفسیر این سخنان پاسخ نیت خود را می‌گیرند.

 قاشق‌زنی
در این رسم دختران و پسران جوان، چادری بر سر و روی خود می‌کشند تا شناخته نشوند و به در خانهٔ دوستان و همسایگان خود می‌روند. صاحبخانه از صدای قاشق‌هایی که به کاسه‌ها می‌خورد به در خانه آمده و به کاسه‌های آنان آجیل چهارشنبه‌سوری، شیرینی، شکلات، نقل و پول می‌ریزد. دختران نیز امیدوارند زودتر به خانه بخت بروند.

شال انداختن شال‌اندازی از دیگر مراسم شب سوری است که تاکنون اعتبار خود را در شهرها و روستاهای همدان و زنجان حفظ کرده‌است. پس از خاموشی آتش و کوزه‌شکستن و فالگوشی و گره‌گشایی و قاشق‌زنی جوانان نوبت به شال‌اندازی می‌رسد. جوانان چندین دستمال حریر و ابریشمی را به یکدیگر گره زده، از آن طنابی رنگین به بلندی سه متر می‌ساختند. آنگاه از راه پلکان خانه‌ها یا از روی دیوار، آنرا از روزنه دودکش وارد منزل می‌کنند و یک سر آن را خود در بالای بام در دست می‌گرفتند، آنگاه با چند سرفه بلند صاحبخانه را متوجه ورودشان می‌سازند. صاحبخانه که منتظر آویختن چنین شال‌هایی هستند، به محض مشاهده طناب رنگین، آنچه قبلاً آماده کرده، در گوشه شال می‌ریزند و گره‌ای بر آن زده، با یک تکان ملایم، صاحب شال را آگاه می‌سازند که هدیه سوری آماده‌است. آنگاه شال‌انداز شال را بالا می‌کشد. آنچه در شال است هم هدیه چهارشنبه سوری است و هم فال. اگر هدیه نان باشد آن نشانه نعمت است، اگر شیرینی نشانه شیرین کامی و شادمانی، انار نشانه کسرت اولاد در آینده و گردو نشان طول عمر، بادام و فندق نشانه استقامت و بردباری در برابر دشواری‌ها، کشمش نشانه پرآبی و پربارانی سال نو و اگر سکه نقره باشد نشانه سپیدبختی است.

چهارشنبه سوری در شهرهای گوناگون

 شیرازافروختن آتش در معابر و خانه‌ها، فالگوشی، اسپند دود کردن، نمک گرد سر گرداندن. در موقع اسفند دودکردن و نمک گردانیدن، وردهای مخصوصی وجود دارد که زنان می‌خوانند. در گذشته قلمرو چهارشنبه سوری در شیراز صحن بقعه شاه چراغ بوده و در آنجا نیز توپ کهنه‌ای است که مانند توپ مروارید تهران زنان از آن حاجت می‌خواهند.

.